چرا باید ضد آفتاب بزنیم؟ چون اشعه‌های فرابنفش خورشید می‌توانند به سلول‌های پوست آسیب بزنند و احتمال آفتاب‌سوختگی، ایجاد لک، تیرگی پوست، چین‌وچروک زودرس و بعضی سرطان‌های پوستی را افزایش دهند. استفاده صحیح از ضد آفتاب وسیع‌الطیف، شدت این آسیب‌ها را کاهش می‌دهد؛ البته ضد آفتاب باید در کنار سایه، لباس مناسب و محدود کردن مواجهه طولانی با نور خورشید استفاده شود.
خلاصه فواید ضد آفتاب و عوارض استفاده نکردن از آن
| موضوع | نتیجه استفاده منظم از ضد آفتاب | پیامد احتمالی استفاده نکردن |
|---|---|---|
| آفتاب‌سوختگی | کاهش آسیب ناشی از UVB | قرمزی، التهاب، سوزش و تاول |
| لک و تیرگی پوست | کمک به جلوگیری از تشدید لک | ایجاد یا پررنگ‌تر شدن لکهای پوستی |
| پیری زودرس | کاهش آسیب نوری پوست | چین‌وچروک، شل شدن و کدر شدن پوست |
| سلامت سلول‌های پوست | کاهش تماس مستقیم با اشعه فرابنفش | افزایش آسیب تجمعی به DNA سلول‌ها |
| سرطان پوست | کمک به کاهش عوامل خطر قابل پیشگیری | افزایش خطر برخی سرطان‌های پوستی |
| جای جوش و التهاب | جلوگیری از تیره‌تر شدن بعضی لک‌ها | ماندگارتر شدن تیرگی جای جوش |
| روزهای ابری و رانندگی | محافظت در برابر بخشی از اشعه UVA | ادامه آسیب پوستی حتی بدون آفتاب شدید |
| نتیجه درمان‌های پوستی | محافظت بهتر از پوست حساس‌شده | تشدید لک، قرمزی و حساسیت پس از درمان |
ضد آفتاب چگونه از پوست محافظت می‌کند؟
نور خورشید دارای انواع مختلفی از پرتوهاست که اشعه فرابنفش A و B یا همان UVA و UVB مهم‌ترین آن‌ها برای سلامت پوست محسوب می‌شوند. هرکدام از این پرتوها به شکل متفاوتی روی پوست اثر می‌گذارند.
ضد آفتاب حاوی فیلترهایی است که بخشی از اشعه فرابنفش را جذب، پراکنده یا منعکس می‌کنند. به همین دلیل میزان پرتو آسیب‌رسانی که به پوست می‌رسد کاهش پیدا می‌کند. بااین‌حال هیچ ضد آفتابی نمی‌تواند صددرصد اشعه UV را مسدود کند و نباید از آن برای طولانی‌تر ماندن زیر نور مستقیم خورشید استفاده کرد.
اشعه UVA چه آسیبی به پوست می‌زند؟
اشعه UVA می‌تواند به لایه‌های عمیق‌تر پوست نفوذ کند و یکی از عوامل مؤثر در پیری نوری، ایجاد خطوط ریز، کاهش انعطاف‌پذیری پوست و بعضی تغییرات رنگدانه‌ای باشد. این اشعه در طول ساعات روز وجود دارد و بخشی از آن می‌تواند از ابر و شیشه پنجره نیز عبور کند.
به همین دلیل ممکن است فرد بدون اینکه دچار آفتاب‌سوختگی واضح شود، در طولانی‌مدت با نشانه‌های آسیب ناشی از نور مواجه شود.
اشعه UVB چه اثری دارد؟
اشعه UVB بیشتر با قرمزی و آفتاب‌سوختگی ارتباط دارد. شدت آن می‌تواند با فصل، ساعت روز، ارتفاع، موقعیت جغرافیایی و شاخص UV تغییر کند.
UVA و UVB هر دو می‌توانند به DNA سلول‌های پوست آسیب برسانند. تکرار و تجمع این آسیب‌ها در طول زندگی، یکی از دلایلی است که محافظت در برابر نور خورشید فقط به روزهای ساحل و مسافرت محدود نمی‌شود.
مهم‌ترین عوارض نزدن ضد آفتاب چیست؟
عوارض نزدن ضد آفتاب معمولاً همیشه بلافاصله دیده نمی‌شوند. ممکن است فرد امروز بدون محافظت در معرض نور قرار بگیرد اما لک، خطوط پوستی یا آسیب‌های جدی‌تر سال‌ها بعد نمایان شوند. این ویژگی تجمعی باعث می‌شود بسیاری از افراد شدت اثر نور خورشید را دست‌کم بگیرند.
۱. افزایش احتمال آفتاب‌سوختگی
آفتاب‌سوختگی یکی از سریع‌ترین نشانه‌های آسیب ناشی از اشعه فرابنفش است. قرمزی، التهاب، احساس گرما، سوزش، درد و در موارد شدید تاول از علائم آن هستند.
پوست روشن معمولاً سریع‌تر می‌سوزد، اما این موضوع به معنای ایمن بودن پوست‌های سبزه و تیره نیست. هر رنگ پوستی ممکن است بر اثر مواجهه طولانی یا شدید با نور خورشید آسیب ببیند.
تکرار آفتاب‌سوختگی، به‌خصوص سوختگی‌های شدید، تنها یک مشکل ظاهری و موقت نیست و می‌تواند خطر آسیب‌های طولانی‌مدت پوستی را افزایش دهد.
۲. ایجاد لک و ناهماهنگی رنگ پوست
نور خورشید فعالیت سلول‌های تولیدکننده رنگدانه را تحریک می‌کند. در نتیجه ممکن است لکهای جدید ایجاد شوند یا لکهای قبلی، کک‌ومک، ملاسما و تیرگی‌های ناشی از التهاب پررنگ‌تر شوند.
افرادی که برای کاهش لک از سرم روشن‌کننده، لایه‌بردار یا درمان‌های کلینیکی استفاده می‌کنند، بدون محافظت مناسب در برابر آفتاب ممکن است نتیجه مطلوبی نگیرند. حتی در برخی موارد، قرار گرفتن بدون محافظت در معرض نور می‌تواند باعث بازگشت یا تشدید تیرگی شود.
۳. تیره‌تر شدن جای جوش
بعد از بهبود جوش ممکن است لکهای قرمز، قهوه‌ای یا تیره روی پوست باقی بماند. قرار گرفتن در معرض نور خورشید می‌تواند بعضی از این تیرگی‌ها را ماندگارتر یا پررنگ‌تر کند.
ضد آفتاب مستقیماً جوش را درمان نمی‌کند، اما بخش مهمی از روتین مراقبت از پوست مستعد آکنه است؛ زیرا از تشدید تیرگی جای جوش جلوگیری می‌کند. برای این نوع پوست بهتر است محصولی سبک، غیرکومدون‌زا و متناسب با پوست چرب یا مستعد آکنه انتخاب شود.
۴. ایجاد چین‌وچروک و پیری زودرس پوست
یکی از مهم‌ترین دلایل استفاده روزانه از ضد آفتاب، کاهش پیری نوری یا Photoaging است. پیری نوری به تغییراتی گفته می‌شود که بر اثر مواجهه مداوم و محافظت‌نشده با اشعه UV ایجاد می‌شوند.
این تغییرات ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- خطوط ریز و چین‌وچروک
- کاهش استحکام و شل شدن پوست
- لکهای ناشی از افزایش سن
- خشکی و زبری بافت پوست
- کدر شدن چهره
- ناهماهنگی رنگ پوست
آکادمی پوست آمریکا، محافظت در برابر نور خورشید را پایه اصلی برنامه‌های پیشگیری از پیری زودرس پوست معرفی می‌کند.
استفاده از محصولات ضدچروک در شرایطی که پوست هر روز بدون محافظت در معرض نور خورشید قرار می‌گیرد، مانند ترمیم مداوم بخشی از آسیب بدون کنترل عامل اصلی ایجادکننده آن است.
۵. کاهش انعطاف‌پذیری و استحکام پوست
قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض UVA می‌تواند به ساختارهای حمایتی پوست آسیب بزند. در نتیجه، پوست به‌تدریج قوام و انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهد و شل‌تر به نظر می‌رسد.
این تغییرات معمولاً یک‌شبه اتفاق نمی‌افتند؛ بلکه نتیجه مواجهه‌های کوتاه اما تکرارشونده در طول سال‌ها هستند. رانندگی روزانه، نشستن کنار پنجره آفتاب‌گیر، پیاده‌روی و فعالیت‌های معمول بیرون از خانه نیز بخشی از این مواجهه تجمعی محسوب می‌شوند.
۶. افزایش خطر آسیب‌های پیش‌سرطانی و سرطان پوست
یکی از جدی‌ترین عوارض محافظت نکردن از پوست، افزایش خطر برخی سرطان‌های پوستی است. اشعه فرابنفش می‌تواند به ماده ژنتیکی سلول‌ها آسیب بزند و در طول زمان باعث ایجاد تغییراتی شود که احتمال رشد غیرطبیعی سلول‌ها را افزایش می‌دهند.
سازمان جهانی بهداشت میان میزان و دفعات مواجهه با اشعه UV در طول زندگی و خطر سرطان پوست ارتباط قائل است. استفاده از ضد آفتاب در کنار لباس پوشیده، کلاه، سایه و محدود کردن حضور در آفتاب شدید، بخشی از راهکار کاهش این خطر است.
ضد آفتاب تضمین نمی‌کند که فرد هرگز به سرطان پوست مبتلا نشود؛ اما می‌تواند میزان مواجهه پوست با یکی از مهم‌ترین عوامل خطر قابل پیشگیری را کاهش دهد.
۷. تشدید حساسیت پس از درمان‌های پوستی
بعضی درمان‌ها و محصولات مراقبتی می‌توانند پوست را نسبت به نور خورشید حساس‌تر کنند. لایه‌بردارها، رتینوئیدها، برخی داروهای ضدجوش، لیزر، میکرونیدلینگ و بعضی درمان‌های لک از این گروه هستند.
نزدن ضد آفتاب بعد از این اقدامات ممکن است احتمال قرمزی، التهاب، سوختگی و تغییر رنگ پوست را افزایش دهد. افرادی که تحت درمان پوستی قرار دارند باید درباره نوع ضد آفتاب، زمان استفاده و دفعات تمدید آن از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرند.
آیا همه افراد باید ضد آفتاب بزنند؟
هر فردی که پوست او در معرض نور خورشید قرار می‌گیرد، به محافظت نیاز دارد. رنگ پوست تیره‌تر ممکن است تا حدی محافظت طبیعی بیشتری ایجاد کند، اما مانع کامل آسیب UVA و UVB، لک، پیری نوری یا سرطان پوست نمی‌شود.
ضرورت استفاده برای گروه‌های زیر بیشتر است:
- افرادی که لک، ملاسما یا جای جوش دارند
- کسانی که مدت زیادی بیرون از خانه هستند
- رانندگان و افرادی که کنار پنجره کار می‌کنند
- افراد دارای سابقه آفتاب‌سوختگی
- کسانی که لایه‌بردار یا رتینوئید مصرف می‌کنند
- افرادی که لیزر یا درمان پوستی انجام داده‌اند
- کسانی که پوست روشن، حساس یا مستعد قرمزی دارند
- کودکان بالاتر از سن مجاز مصرف محصول، با نظر پزشک
آیا در روزهای ابری و زمستان هم ضد آفتاب لازم است؟
ابری بودن هوا به معنی حذف کامل اشعه فرابنفش نیست. بخشی از پرتوهای UVA می‌توانند از ابر، مه و شیشه عبور کنند؛ بنابراین آسیب پوستی فقط در روزهای بسیار گرم و آفتابی رخ نمی‌دهد.
در فصل زمستان نیز صورت، گوش‌ها، گردن و دست‌ها ممکن است در معرض نور باشند. برف، آب و برخی سطوح روشن می‌توانند نور را بازتاب دهند و میزان مواجهه را افزایش دهند.
البته شرایط همه افراد یکسان نیست. کسی که تمام روز در فضای بسته و دور از پنجره قرار دارد، شرایط متفاوتی با فردی دارد که رانندگی می‌کند، کنار پنجره می‌نشیند یا چند ساعت بیرون از خانه است. میزان مواجهه واقعی با نور باید در تصمیم‌گیری در نظر گرفته شود.
آیا داخل خانه هم باید ضد آفتاب بزنیم؟
در صورتی که نزدیک پنجره آفتاب‌گیر می‌نشینید یا مدت زیادی داخل خودرو هستید، استفاده از ضد آفتاب می‌تواند منطقی باشد؛ زیرا شیشه بیشتر UVB را مسدود می‌کند، اما ممکن است بخشی از UVA از آن عبور کند.
اگر در فضای داخلی دور از پنجره قرار دارید و تماس قابل‌توجهی با نور روز ندارید، نیاز به تمدید ضد آفتاب مانند زمانی که در فضای باز هستید نخواهد بود.
برای محافظت مناسب چه ضد آفتابی انتخاب کنیم؟
محصول مناسب باید با سبک زندگی و نوع پوست شما هماهنگ باشد. اگر ضد آفتاب بیش از حد چرب، خشک، سنگین یا سفیدکننده باشد، احتمال اینکه هر روز مقدار کافی از آن استفاده کنید کاهش پیدا می‌کند.
هنگام انتخاب ضد آفتاب به این ویژگی‌ها توجه کنید:
- محافظت وسیع‌الطیف در برابر UVA و UVB
- SPF حداقل ۳۰ برای استفاده روزانه
- سازگاری با پوست خشک، چرب، حساس یا مستعد جوش
- مقاومت در برابر آب برای شنا، ورزش و تعریق
- بافت قابل‌تحمل برای مصرف روزانه
- تاریخ انقضا و اصالت محصول
- رنگی یا بی‌رنگ بودن براساس نیاز فرد
برای مقایسه یک محصول فقط به عدد درج‌شده روی بسته‌بندی توجه نکنید. هنگام بررسی قیمت ضد آفتاب پرودرما یا هر برند دیگری، حجم محصول، نوع پوست هدف، میزان محافظت UVA، رنگی یا بی‌رنگ بودن، مقاومت در برابر آب و بافت آن را نیز در نظر بگیرید. محصولی که با پوست شما سازگار نباشد، حتی اگر قیمت مناسبی داشته باشد، احتمالاً به‌طور منظم استفاده نخواهد شد.
ضد آفتاب را چگونه استفاده کنیم تا واقعاً مؤثر باشد؟
خرید ضد آفتاب به‌تنهایی کافی نیست. محصول باید به مقدار مناسب، روی تمام نواحی در معرض نور و در زمان درست استفاده شود.
برای صورت، گوش‌ها و گردن معمولاً می‌توان از قانون دو انگشت کمک گرفت؛ یعنی دو خط کامل ضد آفتاب روی انگشت اشاره و میانی. مقدار دقیق با توجه به اندازه صورت، غلظت محصول و قطر خروجی تیوب کمی متفاوت است.
ضد آفتاب را حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه پیش از خروج روی پوست بزنید. هنگام حضور طولانی در فضای باز، تقریباً هر دو ساعت آن را تمدید کنید. پس از شنا، تعریق شدید یا خشک کردن پوست با حوله نیز باید محصول دوباره استفاده شود.
نواحی‌ای که معمولاً فراموش می‌شوند
بسیاری از افراد فقط مرکز صورت را ضد آفتاب می‌زنند؛ درحالی‌که قسمت‌های زیر نیز در معرض نور قرار دارند:
- گوش‌ها و پشت گوش
- کنار صورت و خط فک
- پشت و جلوی گردن
- خط رویش مو
- پشت دست‌ها
- روی پاها هنگام پوشیدن صندل
- لب‌ها با بالم لب حاوی SPF
- فرق سر در موهای کم‌پشت
آیا ضد آفتاب به‌تنهایی کافی است؟
خیر. ضد آفتاب فقط یکی از اجزای محافظت در برابر نور خورشید است و نباید باعث شود زمان بیشتری زیر آفتاب بمانید.
برای محافظت کامل‌تر:
- در ساعات اوج تابش، مدت حضور مستقیم زیر آفتاب را کاهش دهید.
- در صورت امکان در سایه بمانید.
- از کلاه لبه‌دار استفاده کنید.
- عینک آفتابی استاندارد بزنید.
- لباس پوشیده و مناسب انتخاب کنید.
- ضد آفتاب را روی پوست بدون پوشش استفاده کنید.
- بعد از شنا و تعریق آن را تمدید کنید.
سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که سایه و پوشش مناسب، در کنار ضد آفتاب وسیع‌الطیف، بخش‌های مکمل محافظت در برابر اشعه UV هستند.
هنگام خرید اینترنتی ضد آفتاب چه اطلاعاتی را بررسی کنیم؟
در خرید آنلاین نمی‌توان بافت محصول را از نزدیک امتحان کرد؛ بنابراین توضیحات صفحه محصول اهمیت زیادی دارد. هنگام سفارش از یک داروخانه آنلاین یزد یا هر داروخانه اینترنتی معتبر نظیر داروخانه سلامت، مثبت سبز، داروکده و …، بهتر است موارد زیر مشخص باشند:
- نام کامل و مدل محصول
- SPF و میزان محافظت UVA
- پوست هدف
- رنگی یا بی‌رنگ بودن
- حجم و تاریخ انقضا
- ترکیبات شاخص
- روش و مقدار مصرف
- مقاومت در برابر آب
- مجوزها و اصالت کالا
برای نمونه، هنگام مشاهده محصولات در داروخانه های انلاین معتبر نیز بهتر است به‌جای انتخاب صرفاً براساس نام برند یا قیمت، مشخصات محصول را با نوع پوست و شرایط مصرف خود تطبیق دهید. اگر پوست بسیار حساس، بیماری پوستی، لک شدید یا سابقه واکنش به ضد آفتاب دارید، مشورت با پزشک یا داروساز انتخاب مطمئن‌تری خواهد بود.
چند تصور اشتباه درباره نزدن ضد آفتاب
پوست من تیره است و ضد آفتاب لازم ندارم
پوست تیره نیز در برابر آسیب‌های ناشی از UVA و UVB کاملاً ایمن نیست. احتمال آفتاب‌سوختگی ممکن است کمتر باشد، اما لک، تیرگی، پیری نوری و سرطان پوست همچنان ممکن است رخ دهند.
ضد آفتاب موجود در کرم پودر کافی است
محصولات آرایشی دارای SPF می‌توانند محافظت تکمیلی ایجاد کنند، اما معمولاً مقدار کرم پودری که روی صورت استفاده می‌شود برای رسیدن به محافظت درج‌شده کافی نیست. بهتر است ابتدا یک لایه مناسب ضد آفتاب استفاده و سپس آرایش انجام شود.
وقتی آفتاب را احساس نمی‌کنم، پوست آسیب نمی‌بیند
شدت گرما معیار دقیقی برای سنجش اشعه UV نیست. ممکن است هوا خنک یا ابری باشد، اما همچنان بخشی از اشعه فرابنفش به پوست برسد.
ضد آفتاب با SPF 50 نیازی به تمدید ندارد
عدد SPF بالا به معنی ماندگاری نامحدود نیست. تعریق، تماس با آب، حوله، لمس پوست و گذشت زمان می‌توانند پوشش ضد آفتاب را کاهش دهند. محصول باید متناسب با شرایط تمدید شود.
نتیجه‌گیری؛ چرا ضد آفتاب زدن مهم است؟
ضد آفتاب فقط یک محصول زیبایی یا مخصوص تابستان نیست. استفاده منظم و صحیح از آن می‌تواند شدت آسیب ناشی از اشعه فرابنفش را کاهش دهد و از آفتاب‌سوختگی، تشدید لک، تیرگی جای جوش و پیری زودرس پوست جلوگیری کند. محافظت در برابر نور خورشید همچنین یکی از اقدامات مهم برای کاهش خطر بعضی آسیب‌های پیش‌سرطانی و سرطان‌های پوست است.
برای رسیدن به این فواید، محصولی وسیع‌الطیف و متناسب با نوع پوست انتخاب کنید، آن را به مقدار کافی روی تمام نواحی در معرض نور بزنید و هنگام حضور در فضای باز تمدید را فراموش نکنید. ضد آفتاب نیز باید در کنار سایه، لباس مناسب، کلاه و عینک آفتابی استفاده شود.
________________________________________
این محتوا با هدف افزایش آگاهی عمومی نوشته شده و جایگزین تشخیص یا توصیه پزشک نیست. در صورت مشاهده لکه جدید، تغییر شکل خال، زخم بهبودنیابنده، حساسیت شدید یا علائم غیرعادی پوستی، به پزشک متخصص مراجعه کنید.
