چرا در زمان جنگ و استرس، تمایل جنسی و خرید کاندوم افزایش مییابد؟
تحلیل علمی یک رفتار انسانی پیرامون جنگ و سکس
پدیدهای تکرارشونده در سراسر جهان
در هفتههای اخیر، دادههای منتشرشده از بازار ایران از جمله گزارش دیجیکالا نشان داد که در جریان جنگ ۱۲ روزه، میزان بازدید و خرید کاندوم در کشور حدود ۲۶ درصد افزایش یافته است. در نگاه اول شاید این آمار عجیب به نظر برسد، اما بررسیهای روانشناسی و رفتارشناسی بازار نشان میدهد که این پدیده نهتنها در ایران، بلکه در بسیاری از نقاط جهان نیز در دورههای بحران، جنگ، یا استرسهای جمعی تکرار شده است.
مطالعهی این موضوع به ما کمک میکند بفهمیم چرا انسانها در شرایط نااطمینانی، اضطراب یا تهدید، به شکل غریزی به سمت صمیمیت، رابطه و اطمینان جسمی–عاطفی میروند.
از جنگ تا کرونا: الگوی جهانی افزایش میل و خرید محصولات جنسی
در بحرانهای مختلف تاریخی، از جنگ جهانی دوم گرفته تا پاندمی کرونا، پژوهشها و گزارشهای بازار نشان دادهاند که محصولات مرتبط با رابطهی جنسی (مانند کاندوم، قرصهای ضدبارداری و لوازم بهداشتی شخصی) معمولاً افزایش تقاضا را تجربه میکنند.
-
در روسیه، همزمان با شروع تهاجم نظامی به اوکراین در سال ۲۰۲۲، فروش کاندوم در پلتفرمهای بزرگ آنلاین بیش از ۵۰٪ رشد کرد.
-
در کرهجنوبی، پس از تهدیدهای نظامی کره شمالی، رسانههای محلی از جهش چندبرابری خرید کاندوم و سایر وسایل پیشگیری خبر دادند.
-
در ایران نیز گزارش اخیر دیجیکالا در جریان «جنگ ۱۲ روزه» چنین الگویی را نشان داد.
حتی دادههای رفتاری و جستوجوی کاربران در وبسایتهای تخصصی ایرانی مانند ircondom.com نیز در همین بازهها افزایش محسوسی را در بازدید و خرید محصولات ثبت کردهاند؛ نشانهای از آنکه مردم در زمان استرس، بهصورت ناخودآگاه به بازسازی احساس امنیت و نزدیکی گرایش دارند.
روانشناسی پدیده: وقتی اضطراب باعث نزدیکی میشود
پاسخ بدن انسان به استرس، فقط فرار یا جنگ نیست. در کنار واکنش «Fight or Flight»، روانشناسان واکنش سومی را هم توصیف کردهاند: “Tend and Befriend” — یعنی تمایل به برقراری ارتباط و نزدیکی برای کاهش اضطراب.
در شرایطی که آینده مبهم است، مغز انسان برای بازیابی حس کنترل و آرامش، به رابطهی عاطفی و فیزیکی پناه میبرد. این رابطه باعث ترشح هورمونهایی مثل اکسیتوسین، دوپامین و سروتونین میشود که مستقیماً سطح اضطراب را پایین میآورند. به همین دلیل، میل جنسی در بحرانها نهتنها کاهش نمییابد، بلکه گاهی افزایش پیدا میکند.
بعد فرهنگی و اجتماعی: از تابو تا خرید آنلاین
در جوامعی که صحبت دربارهی مسائل جنسی هنوز با تابو همراه است، کانالهای آنلاین فرصتی فراهم کردهاند تا افراد بدون قضاوت، نیازهایشان را تأمین کنند.
بر اساس دادههای تحلیلی ircondom.com، در دورههای خاصی از بحرانهای اجتماعی، نهفقط خرید مستقیم، بلکه جستوجوی آموزشی دربارهی سلامت جنسی و روابط عاطفی نیز افزایش یافته است.
این نشان میدهد که مردم در لحظههای پرتنش، علاوه بر جنبهی جسمی، به دنبال درک علمی و راهکارهای مسئولانهتر برای رابطه هستند. خرید آنلاین کاندوم یا مطالعهی مقالات مرتبط، نوعی رفتار مسئولانه در بحران محسوب میشود.
عوامل اقتصادی و مدیریتی پشت رفتار جنسی در بحران
از منظر اقتصاد رفتار (Behavioral Economics)، در دورههای بحران، مصرفکنندگان دو ویژگی از خود نشان میدهند:
-
افزایش مصرف کالاهای ضروری و حفاظتی (مثل غذا، دارو، یا کاندوم).
-
جستوجوی رضایت سریع (Instant Gratification) برای مقابله با استرس روانی.
از دید بازار، این یعنی رشد فروش کالاهایی که هم احساس امنیت میدهند و هم احساس لذت فوری ایجاد میکنند.
کاندوم دقیقاً در تقاطع این دو قرار دارد: محصولی ایمن، در دسترس، و مرتبط با رابطهای که آرامش میآورد.
تجربهی کاربری و دادههای دیجیتال در ایران
دادههای داخلی سایتهای فروش آنلاین در ایران مانند ircondom.com و دیجیکالا نشان میدهد که در دورههای کوتاه بحران، الگوی بازدید و خرید در سه محور تغییر میکند:
-
افزایش بازدید از صفحات مربوط به سلامت جنسی و پیشگیری.
-
افزایش نرخ تبدیل (Conversion Rate) یعنی کاربران بیشتری پس از بازدید اقدام به خرید میکنند.
-
افزایش تقاضا برای بستههای چندتایی یا اقتصادی که نشانگر رفتار انبارسازی (Stockpiling) است.
این سه شاخص دقیقاً همان چیزی است که در تحلیلهای جهانی نیز مشاهده شده است.
رفتار جنسی، ابزار مقابله با استرس
رواندرمانگران میگویند رابطهی جنسی سالم در شرایط پراضطراب میتواند نقش درمانی داشته باشد.
وقتی افراد در معرض ترس، جنگ، یا اخبار تهدیدآمیز قرار میگیرند، بدن برای کاهش فشار روانی به دنبال فعالسازی سیستم پاداش مغز است.
رابطهی جنسی رضایتبخش و ایمن (با رعایت اصول پیشگیری) یکی از مؤثرترین راهها برای بازیابی آرامش است.
در همین راستا، افزایش استفاده از کاندوم در چنین زمانهایی، نشانهی آگاهی و مسئولیتپذیری جنسی است، نه صرفاً افزایش میل.
سه عامل کلیدی در افزایش خرید کاندوم در بحرانها
| عامل | توضیح علمی | پیامد رفتاری |
|---|---|---|
| اضطراب و نااطمینانی | ترشح کورتیزول و نیاز به تنظیم روانی | تمایل به صمیمیت و تماس بدنی بیشتر |
| نیاز به امنیت | افزایش ترس از پیامدهای ناخواسته (بارداری، بیماری) | خرید محصولات پیشگیری مثل کاندوم |
| دسترسی آنلاین و حریم خصوصی | امکان خرید بیقضاوت و سریع | افزایش اعتماد به فروشگاههای آنلاین مثل ircondom.com |
قانون رفتاری: «اصل تقاضای محافظتی در بحران»
تحلیل دادهها از ایران و جهان نشان میدهد که میتوان قاعدهای عمومی از این پدیده استخراج کرد:
قانون تقاضای محافظتی در بحران:
در زمانهایی که جامعه دچار اضطراب یا نااطمینانی شدید میشود، تقاضا برای محصولات مرتبط با «محافظت و صمیمیت» بهصورت موقت و قابلتوجه افزایش مییابد.
این قانون هم در مورد کاندوم، هم در مورد مکملهای تقویت رابطه، و حتی محتوای آموزشی حوزه سلامت جنسی صادق است.
نتیجهگیری: رابطهای میان اضطراب، آگاهی و مسئولیت
افزایش فروش کاندوم در جنگ ۱۲ روزه، پدیدهای عجیب نیست، بلکه بازتابی از رفتار طبیعی انسان در مواجهه با ناامنی است. افراد برای مقابله با اضطراب، به رابطهی صمیمی و عاطفی پناه میبرند، اما با رشد آگاهی عمومی، این نزدیکی همراه با رفتار مسئولانهتر و محافظتشدهتر شده است.
در واقع، اگر در گذشته استرس منجر به رفتارهای پرخطر میشد، امروز به لطف آموزش، دسترسی آنلاین، و برندهایی مانند ircondom.com، همان استرس میتواند به افزایش رفتار ایمن و آگاهانه منجر شود.
